Als het IJsselmeer dichtvriest kun je de Grote Zaagbekken in het binnenland tegenkomen. In de winter ruien duizenden op het IJsselmeer, maar nu met de vorst,  als het daar dichtvriest,  wijken ze uit naar bijvoorbeeld de rivieren. En een enkeling naar de wetering naar het gemaal in Waverveen langs de Hoofdweg. Bijna elke echte winter raak. Het vriest hier bijna niet dicht en is daardoor een toevlucht voor wat zeldzamere soorten, zoals de zaagbekken. Er waren minstens tien Nonnetjes, de kleinste zaagbekkensoort. Broeden doen de zaagbekken in Noord-Scandinavie en Rusland. Als de Grote Zaagbek uit het water komt zie je waardoor deze vogel ook wel Boterbuik wordt genoemd: lichtgelig. Hij is ongeveer zo groot als een Bergeend. De snavel is donkerrood en heeft de kenmerkende vorm.

Ik was er zaterdag al aan voorbij gereden, het Oortjespad en de Zwaan, twee plasjes langs de Enschedeweg, echter ik was op weg naar huis, ik had honger en had geen camera’s bij me. We hadden een bijeenkomst van de Vrijwillige Weidevogelbescherming in de Utrechtse Venen gehad  in Kockengen  en waren alvast in de voorjaarsstemming gebracht door een sublieme lezing van Astrid Kant, bekend weidevogelkenner. Buiten was het weer winter en op genoemde plassen zaten duizenden Smienten, tientallen Knobbelzwanen, enkele Kleine Zwanen en veel Grote Zilverreigers. Marianne had zaterdag zo’n 70 Zilvers geteld. Ik vanochtend ernaar toe om het beter te bekijken , misschien zat er een Amerikaanse Smient tussen, nee dus, en om foto’s te nemen,  vooral van de Zilvers. Nu 38 vogels. Het Oortjespad is een bekende slaapplaats en nu blijven ze overdag hier hangen. Op de Zwaan Smienten, niet te weinig, rijen dik, zoals je ziet.  Slapend, om zo wenig mogelijk energie te verbruiken. Op het Oortjespad verder 2 Kleine Zwanen en op de Zwaan 6 volwassen Kleine Zwanen,  tenminste twee juvenielen. De Kolganzen zaten op weilanden waar ze nooit zitten: het oostelijke deel van polder Wilnis Veldzijde. Aan de kant van de Heinoomsvaart en naast de golfbaan. In een halfuurtje, met het zonnetje in de rug,  8 halsringen: REH, YSS, RNJ, DVG, 1UU, XDV, P59, en VCK. De meeste zijn hier nog nooit afgelezen. 1UU geringd op Kolguev, eiland ten westen van Nova Zembla, DVG geringd in de Pyasinadelta, Siberie, RNJ was vorige week nog bij Camperduin. Lekker ochtendje ondanks de vorst. Of dankzij?

Smienten verzamelen zich momenteel in grote wakken zoals bijvoorbeeld in het plasje De Zwaan langs de Enschedeweg. Duizenden vogels zitten hier te overwinteren, gelukkig voor ze dat er maar weinig sneeuw ligt, zodat ze kunnen foerageren.  In de Oortjesplas zag ik ook veel Grote Zilverreigers , ze blijven hier na de nachtrust  zitten. Immers, overal zijn de polderslootjes dichtgevroren. Ook bij Spengen veel Kolganzen.

Een mannetjes Vink wacht op zijn beurt om wat voer op de voederplek te veroveren. De voerplek sneeuwvrij  gemaakt , voer gestrooid en de hele buurt komt foerageren. Het was gewoon druk. Het sneeuwt nog heel lichtjes.

Als de vorst aanhoudt zullen we binnen enkele dagen deze tafereeltjes kunnen zien. Vooral in de buurt van Botshol. In de Kloosterkolk zit een grotere slaapplaats van de Grote Zilverreiger, gemiddeld rond de honderd vogels, die overdag uitzwerven 0ver de polders rondom. Als alles dichtvriest zoeken ze een open plek en kruipen  kleumend bij elkaar. Vanaf de Botsholse Dijk makkelijk te ontdekken. In dit gedeelte van polder Groot Mijdrecht Noord blijven een aantal sloten lang open door de kwel die constant opborrelt. Deze groep telde 20 Zilvers en een Blauwe. Ik kwam vandaag een berichtje tegen waarin melding werd gemaakt van plm. 900 Grote Zilvers in de Biesbosch!!

 Foto is genomen in 2007 in mijn digiscooptijdperk. Vanaf de Botsholse Dijk.

Gister en vandaag een Rondje Ronde Venen gedaan . Tussen deze twee dagen al een behoorlijk verschil wat betreft de aantallen ganzen. Er zijn  vannacht behoorlijk wat weggetrokken. Waarnaar toe? Ik denk richting Delta ( Zeeland), alhoewel de tijd van het jaar hun instinct zegt dat ze zo langzamerhand weer richting Oost moeten vliegen: Duitsland. Maar Duitsland heeft ook winter, zodat ik uitkijk uit naar berichten die de aantallen ganzen in Zeeland laten toenemen. Vandaag nog her en daar wat plukken, ruim 2-3.000 in totaal. Gister nog veel meer. Zo zaten er gister bij de Nieuwe Begraafplaats in Wilnis ruim 2000 Kolganzen, nu enkele tientallen. Al het water is bevroren en vandaar dat de ganzen op het ijs gaan staan en tussen de wal en het ijs een smal strookje open water weten en gaan drinken. Je ziet ze een slok water nemen en dan de kop schuin omhoog houden om het water naar binnen te laten lopen. Grappig gezicht.

De Waverhoek lag gister al helemaal dicht, binnen enkele dagen kan daar geschaatst worden. Nu veel keutels, ganzen slapen er dus nog wel. Vanochtend twee eenzame Grauwe Ganzen slapend op het ijs. Twee ganzen die niet meer kunnen vliegen? Op de Grote Wije, die nog open lag, een dikke duizend Smienten. Die zoeken het open water.

Een lesje natuurkunde: alleen rietstengels aan lager wal, dus met veel golfslag, vertonen vorming van ijslolly’s. Verklaring: door de hogere golven wordt nu en dan een deel nat, het bovenste minder vaak,  zodat het achtergebleven water daar eerder bevriest. Het lager gevormde ijs wordt door de kracht van het water, dat daar vaker werkzaam is,  weggeslagen. Echter, waardoor ontstaan de ijslolly’s? Naar beneden toe worden ze breder. Het is het omgekeerde effect van ijspegels, die worden  naar beneden toe steeds dunner. Ik heb er geen verklaring voor. Welke glacioloog onder ons helpt? ( Foto genomen bij de paaltjes in de Grote Wije)

Vanmiddag weer het Kolgansgezinnetje Y.. langs de Veldweg en RZL bij de Nieuwe Begraafplaats. Op de Grote Wije tenminste 5 Nonnetjes, allemaal vrouwtjes. Ik heb wel vaker betoogd dat hier meer vrouwtjes  dan mannetjes worden gezien.

Dit is geen ode aan het TV-programma “Man bij hond”, alhoewel ik een grote fan ben, maar meer een herinnering aan één van m’n opa’s. Vanmorgen zaten er  enkele Wulpen op een ondergelopen landje langs de Bovendijk, lekker baggerend in de blubber. (klik op foto). In de winter zien we ze meer als in de zomer, als er gebroed moet worden. Op maar enkele plekken in de provincie Utrecht broeden ze. Bijvoorbeeld in de blauwgraslandjes langs de Meije. Wordt wel minder. Twee jaar terug was er ook een broedgeval bij boer Versteegh in polder Groot Mijdrecht Noord. Een vrij onopvallende vogel , maar met een prachtige jodelende roep. En dan die snavel: “Een wulp kijkt naar z’n gulp” werd gebruikt om de kromme snavel naar beneden toe te onthouden. I.t.t. de Kluut, snavel naar boven. M’n beide opa’s , evenals m’n vader en ikzelf, waren verstokte pijprokers. Van de één heb ik een zilveren tabaksdoos en de ander een pijpstopper en uitkrabber: een wulpenbek. Aan beide kanten zit een zilveren dopje waarvan de één door het gebruik behoorlijk versleten is. Hoe hij er ooit aan is gekomen weet ik niet.

Ook vanochtend 11 halsringen, waaronder weer het gezinnetje YJZ, YJV,YJT en YRA bij de Nieuwe Begraafplaats in Wilnis. Pa en ma met de volwassen kinderen van twee jaar oud. Zie logje poos terug.

Ook veel Kollen in de Bovenlanden met weer eens de Roodhalsgans. Gister door Marianne prachtig op de foto gezet ( www.devogelkijker.nl) , waarschijnlijk steeds dezelfde in deze omgeving en vanuit mijn zolderraam, ook een poos terug.

Even een opwarmertje voor volgende week zaterdag als de Weidevogelvrijwilligers in de Utrechtse Venen  hun Voorjaarsbijeenkomst houden in Kockengen: Natuurmonumenten meldt vandaag dat de eerste Grutto’s in Nederland zijn waargenomen en wel in de Aalkeetbuitenpolder tussen Maasland en Vlaardingen. Dat is uitzonderlijk vroeg. Mijn eerste waarneming was een maand later, ik geloof in 2007 in februari. Ook opwarming klimaat? In deze polder, in een druk gedeelte van de Randstad, heeft men maatregelen genomen, zoals verhoging waterstand, kruidenrijk gras laten groeien door minder mest te geven, zodat daar de weidevogelstand i.t.t. de rest van het land vorig jaar vooruit is gegaan. Blijkbaar herinneren de Grutto’s zich deze goede zorgen en komen ze daar terug.  Ik ben benieuwd wat er van deze groep, van plm. dertig, overblijft na het de komende  week aangekondigde wintertje.

Op de archieffoto een groep in het plasdras van de Waverhoek, genomen in maart 2010. De bruinrode Grutto’s met de gehele borst bruinrood  zijn IJslandse .  (klik op foto)